Een aantal van deze kernen is bewaard gebleven en kan nu worden bezocht; de Colònia Vidal in Puig-reig (Berguedà) is er één van, genoemd naar de stichter Ignasi Vidal. De eerste steen voor de fabriek is gelegd in 1892; ruim tachtig jaar later kwam er aan het bestaan van de Colònia Vidal een einde.

Het bezoek begint met een inleidende video over het begin van de kolonie en het dagelijks leven. Afbeeldingen hiervan, werkkleding en gebruiksvoorwerpen zijn ook te vinden in het bijbehorend museum. Via een rondleiding met gids kunt u daarna kennis maken met het dorp zelf. U kunt rondkijken in een woonhuis, de bank Caixa de Manresa, het schooltje met bibliotheek, en de fabriek zelf met een indrukwekkende turbine. Er is niet alleen uitleg over het wel en wee van alledag in de kolonie, maar ook over de werking van de textielmachines.

Het leven in de kolonie had zo zijn positieve en negatieve kanten. Lange werkdagen, ook op zaterdag, zwaar werk, zonder enige vergoeding bij ziekte of bedrijfsongeval. De sociale controle was sterk, niet in het minst door de nadrukkelijke aanwezigheid van kerk en clerus op alle niveau’s van het leven van de bewoners. Aan de andere kant hadden de arbeiders vast werk en faciliteiten, elementen die in de omliggende dorpen nauwelijks aanwezig waren. De excursie maakt het gemakkelijker om je voor te stellen hoe het was om hier je hele leven door te brengen.

Het bezoek spreekt helemaal tot de verbeelding na het lezen van de roman ‘Olor de colònia’ van Sílvia Alcàntara, die in deze kolonie is geboren en er vele jaren heeft doorgebracht. Op de website van het museum vindt u, behalve alle bezoekinformatie, ook veel foto’s via een interactieve tekening van de hele kolonie.

De Colònia Vidal is zeker een trip waard en is gemakkelijk te bereiken vanuit Barcelona en omgeving.

Bezoek aan de Colònia Vidal is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Onder de titel ‘Mompou’s nalatenschap’ geeft pianist Marcel Worms op 16 februari a.s. een concert in Utrecht, gewijd aan muziek van deze Catalaanse componist.

Mompou (1893-1987), oftewel Frederic Mompou i Dencausse, is vooral bekend om zijn pianomuziek. Vaak wordt hij omschreven als een miniaturist vanwege zijn korte composities die het stempel ‘delicaat’ en ‘intiem’ hebben gekregen. Zijn stijl is impressionistisch en heeft soms iets weg van ‘minimal music’, waardoor het werk een meditatief karakter krijgt. Een van zijn inspiratiebronnen was Erik Satie, maar ook is hij beïnvloed door de composities en het pianospel van Gabriel Fauré.

Ondanks deze Franse basis komt in de muziek van Mompou duidelijk zijn Catalaanse oorsprong naar boven. Zo zijn vaak imitaties van klokken te horen, die terug te voeren zijn tot de klokkenfabriek van zijn grootvader in Barcelona, waar hij regelmatig kwam. Ook herkenbaar zijn de kreten van zeemeeuwen uit de Barceloneta, de maritieme wijk van de Catalaanse hoofdstad, het geluid van spelende kinderen of volksmuziek.

Een van de bekendste werken van Mompou is ‘Música callada’ (‘Stille muziek’), gebaseerd op de mystieke poëzie van Johannes van het Kruis. Schijnbaar eenvoudige melodieën met een vleugje melancholie en verlangen naar een ver, vergeten land. Op het concert in Utrecht vertolkt Worms echter nog niet uitgegeven muziekstukken. Om alvast in de stemming te komen kunt u luisteren naar fragmenten van Mompou’s werken op de websites van Marcel Worms (o.a. van ‘Música callada’) en de Piano Society.

Het concert, georganiseerd door het Instituto Cervantes, vindt plaats in Vredenburg Leeuwenberg, Servaasbolwerk 1a, Utrecht, en begint om 20.00 uur. Meer informatie over Mompou vindt u o.a. op All Music.

‘Mompou’s nalatenschap’ is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

FLOQUET DE NEU, The Movie is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Pep Guardiola en poëzie is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Deze foto is gemaakt vlakbij de Santuari del Falgars (zie artikel onder ‘Vakantietips’). Op de achtergrond is de Serra de Catllaràs te zien met o.a. de Roca de la Lluna vanwaar je een adembenemend uitzicht over de hele omgeving hebt. Het Xalet de Catllaràs, een ontwerp van Gaudí, ligt op een steenworp afstand. In het dal bevindt zich La Pobla de Lillet, een levendig dorp langs de rivier de Llobregat.

De foto van de header is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Naast de gebruikelijke langere artikelen komen er ook korte berichtjes met nieuws, wetenswaardigheden en interessante links. Zoals altijd zijn suggesties welkom. Fins aviat!

We zijn er weer! is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

In de loop van de tijd kreeg het klooster meer zeggenschap over de dorpen in de omgeving, zoals Gratallops, Torroja en Porrera, en zo werd de regio ‘El Priorat’ geboren. Het gebouw zelf breidde door de eeuwen heen ook uit, waardoor er classisistische en barokke elementen aan werden toegevoegd. Het ontwikkelde zich tot een centrum van kunst en cultuur, vooral de schilderkunst, de zogenaamde ‘school van Escaladei’.

Aan deze bloei kwam in 1835 abrupt een eind door de onteigeningsmaatregelen van Minister van Financiën Mendizébal. De kloosterlingen moesten het klooster verlaten, waarna het werd leeggeroofd en in brand gestoken. Anderhalve eeuw lang werd het complex aan zijn lot overgelaten, totdat de Generalitat de Catalunya na een moeizaam proces in 1989 eigenaar werd. De restauratiewerkzaamheden begonnen en het publiek kon kennis nemen van de voortgang.

Ondanks, of liever gezegd, dankzij de ruïnes maakt het grote klooster indruk op de bezoeker. Deze krijgt een goed idee van hoe het gebouw er in de hoogtijdagen uit moet hebben gezien en van de impact van de verwoestingen. Een deel van het herstel is klaar, zoals de cellen van de monniken met een ingerichte studeerkamer, keuken, slaapkamer en kleine binnenplaats. Er is nog veel werk te verrichten, maar de imponerende poort en oprijlaan met cypressen maakt alleen al het bezoek de moeite waard. De ontzagwekkende wand van de Montsant op de achtergrond doet de rest. En sla vooral niet de inleidende video over, deze verhaalt de geschiedenis van het gebouw, waardoor dit sterker gaat leven. Wandelliefhebbers kunnen het uitstapje verlengen met een wandeling door het natuurpark van de Serra de Montsant. Bij het winkeltje zijn gratis routes van verschillende moeilijkheidsgraad verkrijgbaar.

Informatie: Toeristenbureau van El Priorat

KLOOSTER MET GESCHIEDENIS is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Bij Uitgeverij Signatuur verscheen het boek ‘De neus van Mussolini’ van de hand van Lluís-Anton Baulenas. Een intrigerende titel. Hoofdpersoon is een jonge vrouw die uit idealisme dictator Primo de Rivera wil vermoorden. Ze trekt de Pyreneeën in en wacht op verdere instructies die maar niet komen en de twijfel slaat toe. Een bijzondere vriendschap en de perikelen van een klein bergdorp maken de roman tot een bijzonder geheel. ISBN 9789056723682.

‘Verloren bagage’ van Jordi Puntí, een publicatie van Uitgeverij Mouria, vertelt het verhaal van vier halfbroers die in vier verschillende Europese landen wonen en niet op de hoogte zijn van elkaars bestaan. Het enige bindende element is hun vader. Als deze vermist wordt verklaard, komt de verwantschap aan het licht en een gemeenschappelijke zoektocht naar de vader en zijn geschiedenis begint. ISBN 9789045827964.

Het derde boek, ‘De laatste patriarch’ van Najat El Hachmi, werd uitgebracht door Uitgeverij Orlando. Een relaas dat onderhoudend en onthutsend tegelijk is. De titelpersoon is vader Mimoun, die vanuit Marokko naar Spanje emigreerde. Voor hem is de cultuurschok groot en hij ziet zijn oude waarden in het gedrang komen. Een conflict met zijn dochter, die probeert een zelfstandig bestaan op te bouwen, kan niet uitblijven. ISBN 9789022959862.

Voor het najaar is een volgende vertaling van Catalaanse literatuur aangekondigd. We houden u op de hoogte!

NIEUWE VERTALINGEN is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Het recept van escalivada

Bij het oorspronkelijke recept horen geen tomaten, maar deze kunt u toevoegen en op dezelfde manier toebereiden. De verhoudingen tussen de groentes is natuurlijk ook aan te passen aan ieders smaak.
De escalivada kunt u als bijgerecht eten of samen met gebraden aardappeltjes of geroosterd brood, of op de pizza. De geroosterde groenten zijn ook te combineren met vele andere lekkernijen, zoals ansjovis, Catalaanse worst of olijven. Of u kunt ze pureren en als mousse eten.

Ingrediënten:
2 aubergines
2-3 rode paprika’s
1 ui
azijn
olijfolie
(zee)zout

Verwarm de oven voor tot 180 °C. Maak de aubergines en paprika’s schoon en pel de ui. Elke groente apart inpakken in aluminiumfolie onder toevoeging van een beetje olijfolie en wat zout. Leg de pakketjes in de oven en laat deze 45 – 60 minuten stoven. (U kunt de groentes ook zonder folie in de oven, onder de grill of op de barbecue leggen, draai ze dan na de helft van de baktijd om.) Haal daarna de pakketjes uit de oven en laat de groentes afkoelen. Pel de aubergines en de paprika’s en verwijder de pitjes. Snij de groente in reepjes en doe deze in een schaal. Maak het gerecht aan met olijfolie en azijn, voeg peper en zout naar smaak toe. Bon profit!

ESCALIVADA is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.

Clementina Arderiu (Barcelona, 1889-1976) schreef niet alleen poëzie, maar werkte ook teksten van Rabindranath Tagore om in gedichten. Bovendien was ze een productief publiciste en actief in diverse culturele kringen. Critici situeren haar werk binnen het postsimbolisme. Het volgende gedicht Over de nacht en de zee (De la nit i el mar) komt uit de bundel Tegenlicht (Contraclaror):

Nacht,
geheime deur het hart uit,
geen slot of koord houdt jou tegen;
stilte die mijmert,
nacht,
slechts omringd door oneindigheid.

Kom,
als jij vooruit gaat, kan ik
daarna aan boord gaan
- een lichte engel wijst de weg;
zorg
dat ik voor altijd kan varen.

Nacht,
met je onbewogen hemel
en bittere klamheid!
Met welke grote vreugde,
hart,
vul jij het woord ‘vergeten’!

Vreemd,
in de nacht, de uitgestrekte zee
te kunnen bevaren, bevrijd;
volop te leven, bewust,
zee
en nacht, het zout van jullie toevluchtsoord!

Door haar werk als bibliothecaresse in de Universitat Autònoma van Barcelona kwam Rosa Leveroni (Barcelona, 1910-1985) in contact met dichters en schrijvers. Ook haar werk wordt als postsymbolistisch betiteld. Leveroni heeft na de burgeroorlog een actieve rol gespeeld in het opnieuw opbouwen van het culturele leven in Catalonië. Bovendien was ze belangrijke contactpersoon tussen de auteurs in Catalonië en die in ballingschap. Het volgende gedicht maakt deel uit van een cyclus waarin het verlangen wordt geuit naar de afwezige geliefde.

Wat een heldere nacht, mijn lief!
We kunnen op sterren gaan vissen
die een gloed van groene schubben
achterlaten op onze hand.
Wat een mooie nacht, mijn lief!
Ze ruikt naar jonge maan,
ik zie ons varen op de fijne geur
met de nasmaak van munt.

Dichteres Josefina Vidal (Tàrrega, 1932) heeft vele jaren in Nederland doorgebracht, waar zij o.a. werkte voor Radio Nederland Wereldomroep en vriendschap sloot met Cees Nooteboom. In veel van haar gedichten geeft zij op indrukwekkende wijze uitdrukking aan haar verdriet om het verlies van twee zeer geliefde personen. Slapeloosheid is daarin een thema, net als in het volgende gedicht.

Ergens in de buurt blaft een hond
dichtbij de stadsmuur.
Drie uur ‘s ochtends is het
en volop nacht.
Het is de slaap nog niet gelukt
mijn strik te ontwarren.
De nacht is een zwangere moeder
en ik, in haar buik,
ben bijgevolg en uit roeping
nachtwandelaar.

Felícia Fuster (Barcelona, 1921) werkt als schilderes, dichteres en vertaalster. Zo heeft zij niet alleen een boek van Marguerite Yourcenar in het Catalaans vertaald, maar verschillende Japanse auteurs. Haar liefde voor Japanse dichtvormen uit zich in de vele haikux92s die zij heeft geschreven. Een voorbeeld:

Grootse nacht       Dis om
traag de sterren te proeven
Met gesloten mond

De haiku is overigens een vorm die door meerdere Catalaanse dichteressen wordt omarmd. Zo ook in het werk van Nora Albert (Eivissa). Ze schreef een serie haikux92s gewijd aan de overgang van nacht naar dag. Als u hier klikt, kunt twee ervan in de originele versie lezen.

GEDICHTENDAG 2011 is a post from Catalonië: Taal, Cultuur en Literatuur.